Հայերեն

Զանգելանի շրջանի պատմությունը

29.10.2013 | 17:39

1383053670_1381192_10151684290882691_1326018542_nԶանգելանի երեք գյուղերը

(Նուվադի, Էրնեզիր, Տուղութ) 

 Մեղրիյի շրջան  ստեղծել անունով

տվեցին Հայաստանին:  

Զանգելանի տարածքը համարվում է ամենահին բնակավայրերից մեկը: Շրջանի տարածքում մի քանի քարայրներնը  (Էսքյուլում եւ Սյուզան լեռները ), ցույց է տալիս  նրա հնությունը: Սակայն  որպես թաղամաս Զանգելանը կազմակերպվել է 1930 թ.: Տարածքը 707 քմ . կմ , նրա բնակչությունը 35.351 . Զանգելան ում կար 81 գյուղեր :Ագրեսորները ոչնչացրել են Գովհարաղայի Ներքին և Վերին մզկիթներն, Քեչարլի և Մարդինլի մզկիթներն, Ջումա մզկիթն, հանճարեղկոմպոզիտոր Ուզեյիր Հաջիբեքովի և պրոֆեսիոնալ վոկալ արվեստի հիմնադիր Բուլբուլի տուն-թանգարանները, Խուրշուդ Բանու Նատավանի պալատական համալիրը, Ֆիրուդին բեք Քոչարլու և Զոհրաբբեքովների դաստակերտներն, բանաստեղծ, նկարիչ ևգիտնական Միր Մովսում Նավվաբի տունը, Շուշայի տարածքում գտնվող պատմա-ճարտարապետական արգելավայրը:

 1383053965_1383038673_iiiiiՈչնչացրել են քաղաք արգելոցի ազգային ոճով կառուցվող և արեւելյան ճարտարապետության առանձնահակությունները իրենց վրա արտացոլողբնակելի շենքերի մեծ մասը: Ոչնչացրել են նաև հնագույն գերեզմանոցները, ադրբեջանական մեծ բանաստեղծ և Լեռնային Ղարաբաղիխանի վեզիր Մոլլա Պանահ Վագիֆի դամբարանը, Ջումա մզկիթն, Պանահ խանի Աղդամում գտնվող պալատն, Լաչինի շրջանում գտնվող Համզա Սուլթան և Սոլթան Ահմեդի պալատներն, մզկիթները, սրբավայրերն և տաճարները, քարե արձանները, հնագույնդամբարանները, գերեզմանոցները, թումբերը և բնակելի շենքերը, որոնք հանդիսանում էին պատմական հուշարձաններ: Ագրեսորները նաև նյութական և մշակութային հուշարձանները տեղափոխել են Հայաստան:

Օկուպացված տարածքներում նյութական մշակույթի հուշարձանների ոչնչացման գործընթացը շարունակվում է նաև ներկաժամանակում: Օկուպանտները իրականացնում են ոչ պրոֆեսսիոնալ լայնածավալ հնագիտական պեղումներ, ոչնչացնում են թումբերը և կողոպտված նյոթերը տեղափոխումեն Հայաստան: Հայ ահաբեկիչների կողմի

 1383053931_1383038715_mmmԶավթվել է 1993 թվականի հոկտեմբերի 29-ին: Պատերամի ընթացքում զոհվել է 188 զանգիլանցիներ: Մինչ զավթումը՝ Զանգիլանի շրջանում բնակվում էր 35 հազար մարդ, նրա տարածքը կազմում էր 707 քառակուսի կիլոմետր, բաղկացած էր 1 քաղաքից,  1 ավանից եւ 83 գյուղերից: Օկուպացիայի արդյունքում, զավթիչների վերահսկողության տակ է անցել շրջանում գործող 3 արդյունաբերական, 12 շինարարական եւ 142 հասարակական օբյեկտ, 38 կենցաղային ձեռնարկություն, 255 սոցիալական շենք, 24 դպրոց, 35 գրադարան, 8 մշակույթի տուն, 23 ակումբ, 11 ճարտարապետական, 13 պատմական եւ 7 հնագիտական հուշարձաններ: Շրջանում կար XIII-XIV  դարերին վերաբերող մի շարք մինարեթներ ու դամբարաններ:  Զավթիչների կողմից  ոչնչացվել է իր համանմանը չունեցող 100 հեկտարանոց չինարի ամտառը:

Եվրոպայի ամենամեծ չինարի անտառը գտնվում է Զանգելանի շրջանում: Այստեղ,Արազ գետի ավազանում 1974 թ.հիմնադրվել է  117 հեկտար տարածքանոց   Բասիթչայ արգելոցը:  Գետի հատվածով  12 կմ. Է:Ծառերը ավելի քան 500 տարեկան էն:  Անդառը ներառված է «Կարմիր գիրք»:

 

Զաուր Ալիև,

 ԱԱԳԱ-յի աշխատակից

Սփյուռքի եւ լոբբիի գիտահետազոտական կենտրոնի,Նախագահ

քաղաքական փիլիսոփայությունը դոկտոր

“KarabakhİNFO.com” 

29.10.2013 17:39

Գրեք մեկնաբանություն

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*