Հայերեն

Ի՞նչպես հաշվենք Ղարաբաղում մեր գորցրածները

15.09.2012 | 18:22

1347715381_garibogluԻ՞նչպես հաշվենք Ղարաբաղում մեր գորցրածները

Վերջերս մամուլում, մի շարք լրատվամիջոցներում Ղարաբաղյան պատերազմի ընթացքում մեզ հասցված նյութական եւ բարոյական վնասի հաշվարկման մասին կան տարբեր վերաբերմունքներ: Մտավորականները, առանձին պաշտոնյաներ, ԱԺ պատկամավորները առաջ են քաշում վնասի հաշվարկման մեխանիզմների մասին մի շարք առաջարկություններ:

 

Ադրբեջանին հասցրված բարոյական վնասի մասշտաբները, իհարկե, չի կարող համեմատվել ոչինչով: Մեզանից ոմանք մտահոգ են, որ խնդրի նման զարգացումը ոչինչ չի տա: Հետեւաբար, որպես գրող, ես ել եմ ուզում արտահայտել իմ վերաբերմունքը այս հարցում:

 

Ես կարծում եմ, որ այդ փորձը հաշվարկման գործընթացին օգտագործելով բոլոր հնարավոր միջոցները, մենք կհասնենք նբատակին: Իմ կարծիքով պետք է միջազգային հանրության բոլոր փորցերը ոգտագործենք:

 

Հետաքրքրական է, որ այս հաշվարկները ենք հաշվարկել, ինչ կարող եք, թե ինչ կարող եք:

 

Օրինակ, հաշվարկները իրականացվում շրջանակներում ըստ Խոսքի Ազատության Պաշտպանության Հիմնադրամի պրոյեկտի Շուշիին եւ Աղդամի պոտենցիալ վնասը կազմել է 2 մլրդ.մանաթ: Հիշեցնենք, որ այստեղ մենք խոսում ենք միայն զբոսաշրջության ներուժի մասին: Այլ տարածքներ, կառույցներ, շինություններ եւ այլն չենք հաշվում:

 

Սակայն ավելի ու ավելի դժվար է մեզ համար, որպեսզի հաշվարկել բարոյական վնասը: Շատ դժվար է միջազգային պրակտիկայում հաշվարկել բարոյական վնասները: Այսպիսով, ինչպես կարող ենք անել, որ նյութական եւ բարոյական վնասը համամատել:

 

Այս առումով, օգտագործելու ենք 1988-1992- թվականնների արխիվների, տեսնել ու ենք Լեռնային Ղարաբաղում ապրող ընտանիքների ցանկը, որոնք ընտանիքներով են

 

դուրս են հանվել իրենց տեղերից, տներից հայկական զինված ուժերի կողմից, ինչպես նաեւ պետք է ուսումնասիրել այն սերունդնը , որը պատերազմից հետո արդեն չկան : Բացի հաշվի առնելով այդ հանկամանքը, , որ յուրաքանչյուր որդին եւ նրա դուստրը, ովքեր սպանվել են, որդիներից կլիներ առնվազն երեք երեխա :Բնական է, որ մի շարք մարդիկ, որ ժամանակակից աշխարհում կարող էր խաղալ իր համար առանձնահատուկ դեր:

 

Այսպիսի մի խոսք կա. ,,Մի խելացի մարդը հավասար է տասը սովորականին:,, Պատերազմի նախօրեին շատ ադրբեջանցի մտավորականնները մահացան: Նրան ք մեր ժողովուրդի արժեքներ էին: Ղարաբաղյան պատերազմի պատճառններն է նրանց մահի պատճառը, անկախ նրանից, ես կարծում եմ, որ որդիների ու դուստրերնի արժեքը հաշիվ չունի: Խըդը մամեդովը, Խալիլ Րզա Ուլուտուրքը, , Սալատին Ասկերովան, Չինգիզ Մուստաֆաեւը, Ֆարման Քարիմզադեն, Ալը Մըստաֆայեվը եւ այլ անունները մենք կարող ենք հաշվել, թե ինչ ծախսերով ենք անցել այս պատերազմը:

 

Եթե ապրեին ինչ օգուտներ կտաին մեզ, մենք կարող են՞ք հաշվարկել: Արժեք չունեն: Ընդհանուր առմամբ, պատերազմի ողբերգական հետեւանքները մենք պետք է հաշվենք, այսօր, այդ թվում պետք է հաշվի առնվի ` Լեռնային Ղարաբաղի օկուպացման տարիներից մինչև օրս գործրացները , ինչպես ամեն տարի աճող վնասների տոկոսը: Եկեք պատկերացնենք, որ կա միայն մեկ միլիոն ներքին տեղահանվածներ, նրանց ապահովվել բնակելի շենքերով, բնակարաններով, կիտե՞ք թե որքան վնաս է պետական բյուջեին:

 

Այս տեսարանին պետք է ինտեգրված հաշվարկում: Չպետք է մոռանալ, որ այդ կյանքի կորուստները այս անցած 20 տարիների ընթացքում նշվել է վերեւում, ունի հատուկ տեղ մեր կորուստների մեջ: Այս հաշվարկումներ լավ կլիներ հաշվեին Ղարաբաղի պատերազմի վետերանները , կազմեինք այս ընտանիքների ցուցակը, ովքեր չկան արդեն կյանքում, արդյո’ք հնարավոր է գնահատել ընդհանուր կորուստները: Այս ցուցակի մեջ ավելացնելով բոլոր արժեքները , պետք է ներկայացվի միջազգային հանրությանը:

 

Ինչպես վերը նշվեց, այս բոլոր գործընթացներում, հիմնված միջազգային լավագույն փորձի որոշակի չափանիշների հիման պետք է լինի փաստերով և ճշգրիտ:

 

Հաշվարկների ճշգրիտ եւ անաչառ անցկացումը մի մյուս կողմն էլ ունի: Այս օրը հայտարարում էնք , որ մեր հողերը գրավվել էն հայերը , նրան հասցրել էն մեզ նյութական եւ բարոյական վնաս, Սրանով միասին, շատ ավելի պարզ է դարնալու հայերի իրականացրաց ահաբեկչության քաղաքականությունը:

 

Զաուր Կարիբողլու

 

15.09.2012 18:22

Գրեք մեկնաբանություն

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*