Հայերեն

ՀԱԿԻՐՃ ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՅ-ԱԴՐԲԵՋԱՆԱԿԱՆ,ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂՅԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆԱՐԴՅՈՒՆՔՈՒՄ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻՆ ՀԱՍՑՎԱԾ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ և ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ՎՆԱՍԻ ՄԱՍԻՆ

25.08.2012 | 14:25
1345886652_imagesՀԱԿԻՐՃ ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՅ-ԱԴՐԲԵՋԱՆԱԿԱՆ,ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂՅԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆԱՐԴՅՈՒՆՔՈՒՄ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻՆ ՀԱՍՑՎԱԾ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ և ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ՎՆԱՍԻ ՄԱՍԻՆ1990 թթ. Հայաստանի զինված միավորումները՝ ներկայացնելով անհիմն տարածքային պահանջ Ադրբեջանի դեմ և կոպտորեն խախտելով միջազգային իրավական նորմերը զինված ագրեսիայի միջոցով օկուպացրեցին մեր տարածքների 20 տոկոսը, որըպաշտոնապես ճանաչվել է Միավորված ազգերի կազմակերպության բոլոր անդամ երկրների կողմից և ավերեցին մեր հողերը, ոչնչացրեցին ազգային մշակույթի պատմական հուշարձաններն:
Ներկայումս օկուպացվաց տարածքները օգտագործվում են ռազմական նպատակներով, որտեղ գտնվում են հայտնի Ազչըխի և Թաղլարի քարայրները, Կարաքեպեք և Ուզարլիքթեպե թումբերը: Այդ վայրերը, որոնք հանդիսանում են առաջին մարդուբնակավայրերից մեկն՝ միտումնավոր ոչնչացվում են հայերի կողմից: Խոջալուի, Աղդամի, Աղդարայի, Ֆիզուլույի, Ջեբրաիլի, Շուշայի,Լաչինի, Քելբաջարի, Գոբադլուի և Զանգիլանի շրջանների օկուպացվաց տարածքներում թումբերի հետ մեկտեղ ոչնչացվում են նաև գերեզմանոցները, դամբարանները, մզկիթները, տաճարները, Կովկասյան Ալբանիայի հուշարձանների և այլ ազգային արժեքներն:
Ագրեսորները ոչնչացրել են Գովհարաղայի Ներքին և Վերին մզկիթներն, Քեչարլի և Մարդինլի մզկիթներն, Ջումա մզկիթն, հանճարեղկոմպոզիտոր Ուզեյիր Հաջիբեքովի և պրոֆեսիոնալ վոկալ արվեստի հիմնադիր Բուլբուլի տուն-թանգարանները, Խուրշուդ Բանու Նատավանի պալատական համալիրը, Ֆիրուդին բեք Քոչարլու և Զոհրաբբեքովների դաստակերտներն, բանաստեղծ, նկարիչ ևգիտնական Միր Մովսում Նավվաբի տունը, Շուշայի տարածքում գտնվող պատմա-ճարտարապետական արգելավայրը:

Ոչնչացրել են քաղաք արգելոցի ազգային ոճով կառուցվող և արեւելյան ճարտարապետության առանձնահակությունները իրենց վրա արտացոլողբնակելի շենքերի մեծ մասը: Ոչնչացրել են նաև հնագույն գերեզմանոցները, ադրբեջանական մեծ բանաստեղծ և Լեռնային Ղարաբաղիխանի վեզիր Մոլլա Պանահ Վագիֆի դամբարանը, Ջումա մզկիթն, Պանահ խանի Աղդամում գտնվող պալատն, Լաչինի շրջանում գտնվող Համզա Սուլթան և Սոլթան Ահմեդի պալատներն, մզկիթները, սրբավայրերն և տաճարները, քարե արձանները, հնագույնդամբարանները, գերեզմանոցները, թումբերը և բնակելի շենքերը, որոնք հանդիսանում էին պատմական հուշարձաններ: Ագրեսորները նաև նյութական և մշակութային հուշարձանները տեղափոխել են Հայաստան:
Օկուպացված տարածքներում նյութական մշակույթի հուշարձանների ոչնչացման գործընթացը շարունակվում է նաև ներկաժամանակում: Օկուպանտները իրականացնում են ոչ պրոֆեսսիոնալ լայնածավալ հնագիտական պեղումներ, ոչնչացնում են թումբերը և կողոպտված նյոթերը տեղափոխումեն Հայաստան: Հայ ահաբեկիչների կողմից Լեռնային Ղարաբաղի օկուպացված տարածքներում և դրա հարակից շրջաններում, որոնք հանդիսանում են Ադրբեջանի հնագույն հողերի մնացել են գլոբալ նշանակություն ունեցող 13պատմական և մշակութային հուշարձաններ (6 ճարտարապետական և 7 հնագիտական), 292 հանրապետական նշանակությունունեցող հուշարձաններ
(119 Ճարտարապետական և 173 հնագիտական) և 330 տեղական նշանակություն ունեցող հուշարձաններ (270Ճարտարապետական և 22 հնագիտական), 23 այգիներ և զբոսայգիներ, դեկորատիվ արվեստի, ինչպես նաև պատմական և մշակութային հուշարձանների 15 օրինակներն:
Օկուպացված տարածքներում նաև մնացել են 22 թանգարաններ ավելի քան 40,000 ցուցանմուշներով, 4.6 միլիոն գրքի ֆոնդ ունեցող927 գրադարաններ, 808 ակումբներ, 4 թատերական և 2 համերգային սրահներ, 8 հանգստի և մշակույթի զբոսայգիներ, 4պատկերասրահներ, 85 երաժշտական դպրոցներ, 103,2 հազար կահույքի-գույք, 5.640 երաժշտական գործիքներ, 481 ֆիլմպրոյեկտորներ, 20 տեսախցիկներ, 423 տեսամագնիտոֆոններ, 5.920 կոմպլեկտ տղամարդկանց և կանանց ազգային զգեստներ և 40 կոմպլեկտ ձայնաուժեղացուցիչ սարքավորումներ, 25 խոշոր և 40 փոքր ատրակցիոններ:
Հանրապետությանը հասցված վնասի ընդհանուր գումարը, բացի գնահատման չպատկանող մշակույթի և պատմություն անշարժհուշարձաններից կազմում է 6 մլրդ 71 մլն ԱՄՆ դոլար: (Վնասի հաշվարկվում կատարվել է հիմք ընդունելով 1994 թ. գնահատմանփաստաթղթերը):
Նախկին ԽՍՀՄ-ում միակ թանգարան համարվող Աղդամի հացի թանգարանը՝ քաղաքի ռմբակոծման ժամանակ ջնջվել է երկրի մակերեսից: Քելբեջարի աշխարհում հայտնի պատմա-աշխարհագրական թանգարանը մոտ 13 հազար ցուցանմուշներով և Լաչինըպատմական թանգարան ը ավելի քան 5,000 արժեքավոր և հազվագյուտ ցուցանմուշներով տեղափոխեվել են Հայաստան:
Շուշայի օկուպացման արդյունքում մեր մշակույթին ծանր հարված ե հասցվել: Միայն Շուշա քաղաքում ավերվել ու ոչնչացվել է 8թանգարաններ, 31 գրադարաններ, 17 ակումբներ և 8 մշակույթի տներ:
Շուշայի պատմական թանգարանից կողոպտվել է մոտավորապես 5,000, իսկ Ադրբեջանի Գորգերի և ազգա-կիրառական արվեստի պետական թանգարանից 1,000 ցուցանմուշներ: Թալանվել են նաև Ղարաբաղի պատմության պետական թանգարանը, Ադրբեջանիպրոֆեսիոնալ երաժշտության հիմնադիր՝ կոմպոզիտոր Ուզեյիր Հաջիբեքովի հիշարժան իրերն (ավելի քան 300 առարկաներ), ինչպես նաև Ադբեջանի պրոֆեսիոնալ վոկալ արվեստի հիմնադիր Բուլբուլի (400 առարկաներ) , ականավոր բանաստեղծ, նկարիչ և գիտնականՄիր Մովսում Նավվաբի (ավելի քան 100 առարկաներ) տուն թանգարանները, Աղդամի (ավելի քան 2 հազար ցուցանմուշներ), Գուբադլույի (ավելի քան 3 հազար ցուցանմուշներ), Զանգիլանի (մոտ 6,000 ցուցանմուշներ) պատմա-աշխարհագրականթանգարանները: Միեւնույն ժամանակ ոչնչացվել են Աղդամում ականավոր ադրբեջանցի երաժիշտ Կուրբան Պիրիմովի տուն-թանգարանը, Ջեբրայիլի, Ֆիզուլուի և Խոջալուի պատմա-աշխարհագրական թանգարանները:
Հայ ագրեսորների կողմից կողոպտվաց թանգարաններում գտնվում էին արժեքավոր իրեր՝ կապված ադրբեջանական ժողովրդի պատմության ու մշակույթի հետ, արվեստի ու մշակույթի ստեղծագործություններն, համաշխարհային ճանաչում ունեցողադրբեջանական գորգերն, Ադրբեջանի նշանավոր դեմքերի հիշարժան իրերն և այլ արժեքավոր նյութեր:
Կողոպտվել են նաև Շուշայի, Լաչինի և Գուբդլուի պատկերասրահների ֆոնդերը- որոնք բաղկացած էին Ադրբեջանի ականավորնկարիչների ու քանդակագործների ստեղծագործություններից:
Հայ ագրեսորները ցուցաբերելով վայրենություն ադրբեջանական երաժշտության նշանավոր գործիչների Ուզեյիր Հաջիբեքովի և Բուլբուլի, ինչպես նաև բանաստեղծուհի Խուրշուդ Բանու Նաթավանի Շուշա քաղաքում գտնվող քանդակները տեղափոխել էին Հայաստան: Այս հուշարձանները ընդդեմ բոլոր բարոյական նորմերի դաժանորեն գնդակահարվել և ծանր տեխնիկայով վնասվել էին:Դրանք ի հաշիվ աներևակայելի ջանքերի տեղափոխվել են Բաքու և այժմ ցուցադրվում են Գեղարվեստի թանգարանում:
Գործնականում անհնար է գնահատել այդ ավերված հնադարյան, եզակի հուշարձանների արժեքն, որոնք հանդիսանում են ադրբեջանականի ժողովրդի մշակութային ժառանգությունը:
Նկատի առնելով այն փաստը, որ Ադրբեջանի մշակութային ժառանգությունը հանդիսանում է ողջ մարդկության մշակույթի բաղադրիչ մասն՝ Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքում մեր ժողովրդի դարավոր պատմության և մեզ ժառանգված պատմության ևմշակույթի հուշարձանների պահպանումը հանդիսանում է միջազգային կարեւորություն ունեցող խնդիր:
Հայ ագրեսորների Ադրբեջանի օկուպացված տարածքներում իրագործած վայրենությունը, ավերածությունը, մշակութային և պատմության հուշարձանների դիտավորյալ ավերումը հակասում է 1954 թ. Հաագայի »Զինված հակամարտությունների ժամանակմշակութային ժառանգության պահպանման մասին» կոնվենցիային, 1992 թ. «Հնագիտական ժառանգության պահպանման մասին» եվրոպական կոնվենցիային և 1972 թ. ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Համաշխարհային մշակութային և բնական ժառանգության պահպանմանմասին» կոնվենցիաին:

 

25.08.2012 14:25

Գրեք մեկնաբանություն

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*