Հայերեն

Հայաստանը ի՞նչու այսպիսի Հայաստանը ի՞նչու այսպիսի վիճակու է

19.10.2013 | 11:29

1382167735_1Վերջին տարիներին նախագահ Իլհամ Ալիևի ղեկավարության ներքո ձեռք բերված սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական հաջողությունները Ադրբեջանին վերածել են միջազգային համակարգի նշանակալի խաղացողի: Հինգշաբթի, 2015 թվականից հետո Կայուն զարգացման նպատակներին նվիրված՝ Ադրբեջանի կառավարության և ՄԱԿ-ի միջև կայացած խորհրդատվություններին նվիրված խորհրդաժողովում ունեցած իր ելույթում ասել է Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմի ղեկավար, ակադեմիկոս Ռամիզ Մեհդիևը:

 

Նրա այսօրվա քաղաքականությունը բարդացնում է տարածաշրջանում ներկա իրավիճակը: Հայաստանն ամեն կերպ փորձում է պահպանել առկա ստատուս-քվոն: Հայաստանի ղեկավարությունը պետք է հասկանա, որ Ադրբեջանը հետ չի քաշվի իր արդարացի դիրքորոշումից: Ժամանակը Հայաստանի օգտին չի աշխատում: Նրա խոսքով, ամուր տնտեսական հիմք չունեցող պետությունը, որը գոյատևում է սփյուռքի ֆինանսական օգնության հաշվին, չի կարող խոսել որևէ հեռանկարի մասին: Առկա ստատուս քվոյի պահպանումը Հայաստանին մեկուսացնում է խոշոր տարածաշրջանային նախագծերից, արագացնում է նրա տնտեսական անկումը: Տարբեր գնով, այդ թվում արյան գնով, ինչպես Ադրբեջանը, այնպես էլ Վրաստանը,  կամ ինչպես Հայաստանը՝ իներցիայով եւ սփյուռքի աջակցությամբ: Սակայն փաստը մնում է փաստ, արդեն երկու տասնամյակ է, որ երեք պետությունները իրականացնում են  իրենց անկախ քաղաքականությունը, զարգացնում են իրենց տնտեսությունը եւ պաշտպանում են իրենց քաղաքացիների շահերը: Առաջին հայացքից պարզ է ու հեշտ.

Դժվարություն առաջանում է, երբ բացակայում է մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը, այլ ոչ թե տնտեսական ցուցանիշների, բնակչության բարեկեցության աճի տեմպերի, ինչպես նաեւ նախագահական ընտրություններից բնակչության ակնկալիքների բացկայության դեպքում: Դժվարություն առաջանում է մամուլում քննարկումների տոնի սովորական ուսումնասիրման դեպքում: Հարավային Կովկասի երկրների մեջ միայն Հայաստանում է, որ լարված քննարկվում է նախկին Խորհրդային Միության տարածքում միասնական պետության վերաստեղծման հեռանկարները:

Անցած օրերի համար նման ուժեղ կարոտի պատճառը պարզ Է: Դեռ խորհրդային տարիներից քաղաքական Երեւանի արտաքին տերերից հայտնի «չափազանց» կախվածության լուսի ներքո՝ հասարակ մարդիկ, նույնիսկ հույս չունենալով ապագայի համար, խոնարհաբար քայլում են այդ հոսքով: Անկախ Հայաստանի պատմության մեջ վեցերորդ անգամ կրկնվող ոչ այլընտրանքային նախագահական պայքարը հանգեցրեց քաղաքական համակարգի փլուզման: Նախընտրական քարոզարշավը, չնայած թեկնածուներից մեկի դեմ իրականացված մահափորձի՝ անցավ բավականին մեղմ եւ ձանձրալի, յոթ թեկնածուների միջեւ առանց որեւէ քննարկումների եւ բանավեճերի: Ավելին, որոշ թեկնածուներ անհրաժեշտ չհամարեցին  հրապարակել նույնիսկ իրենց նախընտրական ծրագիրը՝ հանրային քննարկման համար:

Ըստ Միջազգային ընտրական համակարգերի փորձագիտական կենտրոնի (ICES) դիտարկումների՝ գովազդային վահանակները, որոնք հատկացված էին  քարոզչական պաստառների փակցման համար՝ այնպես էլ մինչեւ քարոզարշավի վերջը մնացին դատարկ:

Բայց առավել հետաքրքիրն այն էր, որ, ըստ Հայաստանի ոստիկանության մամլո ծառայության հաղորդագրության՝ փետրվարի 8 – ի դրությամբ, ընտրողների ցուցակում ներգրավված քվեարկողների ընդհանուր թիվը կազմում էր 2 մլն 505 հազար 882 մարդ: Կարծում եմ, որ լավ կլին եր, հիշել, որ ըստ 2001 թ. մարդահամարի՝ Հայաստանի բնակչությունը կազմում էր  2 մլն 871 հազար 771 մարդ: Հաշվի առնելով, որ քվեարկությանը կարող են մասնակցել միայն այն մարդիկ, ովքեր հասել են հասունության տարիքի, ապա «հնագույնժողովուրդը» պարզապես ապշեցնում է իր մեծահասակների թվով:

Փախչելով երկրի նման «ստեղծագործական» ղեկավարությունից՝ ազգի առավել աշխատունակ ներկայացուցիչները վաղուց արտագաղթել են Արեւմուտք: Մնացածները համալրում են Ռուսաստանի տարբեր շրջանների կադրային ցուցակները:

Ռուս փորձագետները մի քանի անգամ լինելով Հայաստանում, կիսակատակով նշել են, որ «բացասականության ֆոնի վրա բնակչության կրոնական հավատը հանդիսանում է միակ աճող ցուցանիշը»: Բացի հրաշքների հավատից, ուրիշ ինչ է մնում երկրի քաղաքացիներին, որտեղ կոռուպցիան եւ սեւ շուկան գրեթե օրինականացվել են, իսկ տնտեսական աճը հանդիսանում է անբավարար, որը ի վիճակի չէ, որպեսզի դրականորեն ազդի բնակչության կենցաղի վրա: Բնակչությունը ի վիճակի չէ վճարել վարկերը, որոնք ավելի վաղ վերցրել են բանկերից, ինչը հանգեցնում է կրկնակի վարկավորման: Այսինքն, բանկերից նոր վարկեր են վերցնում, որպեսզի ծածկեն հին պարտքը:Սակայն այս երեւույթը ընտրազանգվածին ներկայացվոմ է այնպես, որ իբր «Հայաստանի բնակչությունը սկսել է բանկերից վերցնել ավելի շատ սպառողական վարկեր»:
Նույն ձեւով, ըստ պաշտոնական տվյալների, 2011-2012 թթ. գնաճը գերազանցել է բնակչության եկամուտների աճի մակարդակը, այսինքն՝ բնակչությունը սկսել է ավելի վատ ապրել: Համախառն արտաքին պարտքի տոկոսային հարաբերակցությունը երկրի անվանական ՀՆԱ-ի համեմատ՝ կազմում է 72%, որը նշանակում է, որ  Հայաստանի տնտեսությունում դեռեւս գերիշխում է մենաշնորհությունը: Հետեւաբար, ըստ հայկական սփյուռքի ներկայացուցիչների՝ «երկրի զարգացումը կախված է իշխանությունների անձնական ցանկություններից, քանի որ նրանք են որոշում, թե որքան ապրանք պետք է ներմուծվի, թե ընկերությունները որքան գումար պետք է վճարեն բյուջե, եւ որքան «սեւ դրամարկղ»:

Այսօր Հայաստանից փախչում են բոլորը: Հայ մասնագետները ջանասիրաբար փորձելով մեղմել խնդիրը, այնուամենայնիվ, վատատեսորեն նշում են, որ «բնակչության թվի զգալի կրճատումը, եւ մեղմ ասած, ոչ դրական փոփոխությունը բնակչության տարիքային եւ սեռային կազմում, միգրացիան, հիմնականում աշխատանքային միգրացիան մեծ չափով բացասական ազդեցություն է ունենում ժողովրդագրական գործընթացների վրա, որը հանգեցնում է Հայաստանում ընդհանրապես ժողովրդագրական իրավիճակի վատթարացմանը»: Այս մասին հատկապես գրել է Ռուբեն Եգանյանը՝ իր «Աշխատանքային միգրացիայի ազդեցությունը Հայաստանի ժողովրդագրական իրավիճակի վրա» աշխատությունում:

Հայաստանի իշխանությունները փորձում են երկրում ժողովրդագրական իրավիճակը շտկել  Սիրիայից եկած իրենց հայրենակիցների հաշվին: 2012 թ-ում 6000 սիրիացի է գաղթել Հայաստան, որոնց ճնշող մեծամասնությունը ազգությամբ էթնիկ հայեր են: Սակայն այստեղ կա խոչընդոտ՝ կապված լեզվական արգելքի հետ: Ոչ, ոչ թե գրեթե  հնագույն մարդկության լեզվի երանգները, որի գրային համակարգը զարմանալիորեն կրկնակում է մինչեւ մեր օրերը պահպանված եթովպացի գիրը, որը այժմ հանդիսանում է ժամանակակից Եթովպիաի պաշտոնական՝ հաբեշերեն լեզվի գիրը:

Խոսքը գնում է այն մասին, որ գտնվելով հայրենիքում, սիրիացի հայերը բախվեցին ռուսաց լեզվի իմացության անհրաժեշտության հետ: Նկատի առնելով տվյալ փաստը, արտերկրում գտնվող հայրենակիցների հետ կապերի եւ մարդասիրային համագործակցության (Ռուս համագործակցության) հարց երով ռուսական գործակալության ներկայացչությունը Սիրիայից եկած հայ փախստականների համար Հայաստանում բացեց ռուսաց լեզվի դասընթացներ: «Ռուսաց լեզվի չիմանալը  փախստականների համար ստեղծում է լրացուցիչ դժվարություններ եւ թույլ չի տալիս, որ նրանք լիովին հարմարվեն հայ հասարակությունում», – ասվում է ԲԲՍ-ի կայքում տպագրված հոդվածում՝ վկայակոչելով Ռուս համագործակցության տեղեկատվությանը:

Ցավոք, Երեւանը դեռ չի արտահայտում նման ցանկություն, որը ուղղված է հարեւանների հետ հարաբերությունների նորմալացմանը:

Ինքնին, նման պահվածքը անկախ պետության  համար հանդիսանում է կասկածելի, չէ որ գոյություն ունի ինքնապահպանման  բնազդ: Առողջ դատողություն ունեցող ղեկակալը չի կարող իր նավը տանել  վթարի:

Այսպես, 2000 թ. օգնությունը  եղել է $ 45.8 մլն: այս տարվա հունվար – օգոստոսին նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածով համամատված  ‘ $ 34.4 մլն-ը ավելացել  $ 40.6 մլն:

Օգնող երկիրներն ել նույն է մնացել `1.8%: 26.6% – ը, մարդասիրական օգնության, Եվրոպական միությունը, 25.1% , իսկ մնացածները  (21.3%) (վերջինը եվրոպական ու ամերիկյան երկրներ 73 տոկոս), իսկ Չինաստանի մասնաբաժինը (10 , 1%):

 

 

 Սեյմուր Հասանլի 

 

“KarabakhINFO.com”

 

19.10.2013 11:29

Գրեք մեկնաբանություն

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*