Հայերեն

Նախիջեւանի Շրջափակումը եւ Հայաստանի տարածքային պահանջները

14.04.2014 | 11:33

1397460737_10169068_553877798059041_288265455_nՆախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետությունը գտնվում է Իրանի սահմանների հարևանությամբ, որը ունի 410,000 բնակիչներ եւ մոտ 25 տարի է, որ ապրում է Հայաստանի կողմից շրջափակման պայմաններում: Ադրբեջանի Միլլի միջլիսի պատգամավոր՝ Էլխան Սուլեյմանովն, ԵԽ-դի Խորհրդարանական վեհաժողովի, մոնիտորինգի նիստում ասել է, որ՝« Անհրաժեշտ է վերացնել Նախիջևանի մահացու շրջափակումը, բայց  ոչ ոք չի ուզում լսել դրա մասին»: Դարձյալ Նախիջևանի խնդիրը բարձրացրել է օրակարգում,որը Խորհրդային միության փլուզումից հետո միջ այսօր ապրում է շրջափակման պայմաններում:

Նախիջևանը հանդիսանում է Մերձավոր Արևելքում, հայտնի հնագույն քաղաքներից մեկն ունենալով 3500 – ամյա պատմություն: Նախիջևանն իր ողջ պատմության ընթացքում պայքարել է հայերի հետ: 1905 թմայիսի 12-ին Նախիջևանի գետի ներքին մասում, ինչպես նաև քաղաքի Ջահրի գետի աղբյուրում, 1905 թ. 12 – 18 թի մայիսին Նախիջևան գետի վերին մասում, 1905  թ. մայիսի 12 – 18 ին Ալինջա գետաբերանում, Գիլան գետի ավազանում ու Շոռութ գյուղում նախիջևանցիները  հայերի կողմից ենթարկվել են ցեղասպանության: Զանգիբասարում վառվել է 48 գյուղեր, 18 աղջիկներ և երիտասարդ կանանց գերի են վերցրել,  ավելի քան 400 երեխա, 150 կին և ծերունի սպանվել են, 100 հիվանդներին կենդանի-կենդանի այրել են, 816 մարդ խեղդվել են Արաքս գետում, 160 000 ոքի մարդ անցել են Հարավային Ադրբեջան:

Վեդիբասարում այրվել է 18 գյուղեր, 900 մարդ սպանվել են հրետանային կրակով, 6 ոքի կանայք գերի են վերցրել, ավելի քան 300 երեխաներ և ծերուններ սպանվել են: Դարալեյեզ շրջանում այրել են 74 գյուղեր, իսկ Շարուրում ու Շախտախտում այրելվել է 76 գյուղեր: Շարուրում 810 հիվանդներին սպանել են անկողնում, 144 կանայք գերի են վերցրել, 72 մարդ զոհվել է թնդանոթի կրակոցիծ, 150 ծերերին և կանանց սպանել են: Շախտախտու գյուղում 3 կանայք գերի են ընգել, 35 երեխա, 14 մեծահասակ, 8 կանայք և 9 հիվանդներին դաժանաբար սպանել են: Խորհրդային ժամանակներում հայերը դիմել են ցանկացած հնարքներին, որպեսի Նախիջևանը միացնեն հայաստանին: Ըստ Հայաստանի կոմունիստական Կուսակցության Կենտրոնական Կոմիտեի նախկին քարտուղար՝ Ա. Խանջյանի, ամբողջ աշխարհի հայերը  պետկա վերաբնակվեին Նախիջևան, նաև տարածքը միացնելով հայաստանին, իսկ ադրբեջանցիներին հայաստանից  գաղթեին  Ադրբեջան: Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետությունը գտնվում է Իրանի սահմանի հարևանությամբ, ունի 410 000 բնակիչ և մոտ  25 տարի է, որ  ապրում է Հայաստանի շրջափակմա տակ:  Պատմաբաններն արտահայտել են տարբեր ենթադրություններ Նախիջեւանի շրջափակման մասին, ոմանք նշել են 1986 – 87 թթ., իսկ մյուսները 1990, 1991 թթ. և այլն: Շրջափակումն  ունի երկու գոյության ճանապարհ՝ քաղաքական և տնտեսական: Տնտեսական շրջափակումը Նախիջևանում սկսվել է 1990 թվականին, իսկ քաղաքականը 1986 թ. ին: Ադրբեջանը և նրա անբաժանելի մասն Նախիջևանի Երկար ժամանակ ինքնավար հանրապետությունը պայքարել է անկախության համար: 1990 թ – ին ԽՍՀՄ  Նախիջևանի Ինքնավար գերագույն խորհրդը,  հիմնվելով Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերին որոշել է անջատվել ԽՍՀՄ –ից: Քաղաքական պրոցեսը սկսվել է 1990 թ. ից հետո, ԼՂ շուրջ իրադարձություններն ազդել են նաև Նախիջևանում:  Այս ժամանակաընթացքում դրությունն Նախիջևանում չապազանց բարդ է եղել:

Այդ ժամանակներում հայերը ձեռնարկել են զինված ահաբեկչական հարձակումներ ոչ միայն ԼՂ ադրբեջանական գյուղերում, այլև Հայաստանի հետ սահմանված գյուղերում: 1990 թ. Հունվարի 19 ից -20-նի գիշերը  հայկական զինված ուժերը հարձակվել են Քյարքի գյուղի վրա: Գյուղի օկուպացմանը մասնակցել են Ռուսաստանի 7 -դ ջոկատի միավորում ները: Հայաստանը 1990 – 94 թթ. Գյուղի վրա 14 անգամ  ծանր տեխնիկաների միջոցներով հարձակում է գործել ,ինքնավար հանրապետությունն  ընկել ե շրջափակման տակ, հարյուրավոր մարդիկ շեհիդ դարցան, բայց, այնուամենայնիվ, տեղի բնակչությունը չեն թողել իրենց հողերը, պայքարել մինչեւ վերջ: Այս գյուղը Նացիջևանի միայն տարածքն է, որ զավթվել է հայերի կողմից: Այստեղ կառուցվել է թուրք շեհիդների դամբարան:

Այսօր հայերը նաեւ պահանջում են Նախիջևանի տարածքները: Հայաստանի գլխավոր դատախազը հայտարարում է, որ Հայաստանը նախիջևանի դեմ ունի պահանջներ: Գլխավոր դատախազը ելույթ ունենալով համագումարում որը նվիրվել է ցեղասպանության 100 – րդ տարելիցին, նա  չի թաքցրել իր պահանջները Ադրբեջանի դեմ: Հայաստանն ունի Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ տարածքային խնդիրներ: Իրավական լուծումների համար Հայաստանը պետք է ներկայացնի իր բողոքը  ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանը:  Բացի այդ Դատախազ  Ա. Հովսեփյանը հայտարարել է, որ Հայաստանը պետք է վերադարձնի հայկական եկեղեցիները եւ խոսկում կորցրաց իր տարածքները Թուքիայում: Եվ այս անգամ, Հայաստանը, հանդես է եկել իր պրովոքասեոն հայտարարությամբ, որտեծ ասվումէ՝ «Նախիջեւանը եղել է հայ ազգի կազմավորման հիմնական ոջախներից մրկը:1921թ.- ին  բրնակցվել է Ադրբեջանին: Սակայն, մենք հավատում ենք, որ վաղ թե ուշ, այդ բռնազավթված տարածքը կվերադարնա իր պատմական տերերի վերահսկողության տակ»:        1987 թ.  նոյեմբերի 10 – ին, Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում հրատարակված «Ռուսական կյանք» թերտը Հրապարակել է մի հոդված՝ « Նախիջևանի շարժման էությունը» ամերիկացի հայեր, E.Kokosyana L.Dunamalyana. :

 

Էլխան Սուլեյմանովն արդարացիորեն նշեց, որ  25 տարիների ընթացքում որեւէ միջազգային կառույց, այդ թվում, ԵԽԽՎ – ում Նախիջևանի շրջափակամնա կապակցությամբ լսումներ չեն անցկացրել: « Եկեք առաջին հերթին վերացնենք այդ մահացու շրջափակումը: Սակայն ոչ ոք այդ մասին չի ուցում լսել: Եթե Եվրոպայի խորհուրդը մտադիր է արագացնել ժողովրդավարության զարգացումն  Ադրբեջանում, առաջին հերթին պետք է   ասի խոսք օկուպացիայի վերջ դրման մասին»: Հայաստանի պաշտոնյանները չէին կարող չիմանալ, որ միջազգային հանրության կողմիցգնահատակվելու է որպես ռազմական ագրեսիա Ադրբեջանի դեմ: Մյուս կողմից, նրանք շատ լավգիտակցում են, որ Հայաստանը չունի սոցիալական բազա, որը կարող է պաշտպանել այս ագրեսիան: 1906 թ. փետրվարի ին, Թբիլիսիում հայ-իսլամական խաղաղ ժողովում, Խաթիսովի ( Հայաստանի ապագա վարչապետ)  խոսկով՝ Նախիջևանում սպանվել են, 45 հայ ու 1 մուսուլման: Մենք չէինք ստուգել այդ թվերի իսկությունը, սակայն փաստը մնում է փաստ: Մ.Ս. Օրդուբադթ գրում է. «1905 թ. մայիսին Նախիջևանի հայերն ամբողջությամբ պարտություն կրեցին ու իրենց ացգային պատմությունը գրեցին սև տառերով»:

Թարքմանեց՝ Թ.Կ.

Զաուր Ալիեւ՝ քաղաքական փիլիսոփայության դոկտոր:

 

 “KarabakhİNFO.com” 

 

14.04.2014 11:33

Գրեք մեկնաբանություն

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*