Azərbaycanca

Azərbaycan mühacirət tarixi: Tarixin açılmayan sirləri IV-hissə

08.02.2013 | 11:30

1360307531_qobustan“Yeni fikir” qəzetində dərc olunan, Amerikanın yerli sakinləri olan hinduların nümayəndəsi, Nyu-Yorklu Cek Rassinqin Bakıya göndərdiyi məktub maraq doğurur.  Öz tayfası mohavaklar barəsində söz açan Con Rassinq məktubda qeyd edir:

Mənim tayfam olan mohavaklar barədə mövcudrəvayətlərə əsaslanaraq bildirmək isərdim ki,tayfamızın mənşəyi “Yer kürəsinin o biri tərəfindəngəlmədirAntropoloji dəlillərə əsaslanaraq ehtimaletmək olar kibiz bura əlli min əvvəl AzərbaycandanBerinq boğazı yanından köçüb gəlmişikonlar Xəzər sahillərindən köçə başlayaraq Sibir,Qazaxstan  Özbəkistan ərazilərindən keçərək indiki ərazilərdə məskunlaşıblarİndi  bizdəAzərbaycan xalqının adətləri  sözləri ilə oxşarlıqlar qalmaqdadır  bizim aramızda müəyyənetnik uyğunluq var“. Bu fikrin davamı olaraq Nazım Rizvan tədqiqat əsərində yazır:

«Hindu hüquqşünasının dediklərinə dəstək  olaraq Cənubi Amerikada And dağ silsiləsini,Ataqam səhrasınıOqayo ştatındakı Sevil şəhərinİlliyanis ştatındaOnarqa (on arxa), Kanadada Manitoba gölü  Alyaskada Qaltaq şəhərini  başqa yer adlarınıhindu tayfalarının adlarınadət ənənələrinmifalogiyasını misal göstərmək olarMəgər Qədim Astek mədəniyyəti Aztəkdənxəbər vermirmi

Filologiya elmləri doktoru professor Qara Namazovun da bu nəzəriyyə ətrafında tədqiqatları olduqca maraqlıdır. Professorun “Yeni fikir” qəzetində dərc olunan məqaləsində deyilən odlu torpaq adlarında yaşayan bir tayfa 24 qəbildən ibarətdir. Dilləri türk dilinə uyğunluğu onlarla oğuzlar arasında yaxınlıq olması barədə fikir doğurur.

Azərbaycanlıların  Amerika qitəsində qədim tarixi barəsində zəngin məlumat, tanınmış ədib, məhşur jurnalist Əlibəy Hüseynzadənin 1905-ci il “Həyat” qəzetinni 129-cu  sayında nəşr olunan “Kristof Kolumbu, yoxsa türklərmi?” məqaləsidir:

«Məlumdur kiAmerikanın kəşfi tərəfi Kristof Kolumba aiddirBir neçə millət vardır kibu tərəfəiştirak iddiasında bulunuyorlarİtaliyanlar bilxassə Cenevrə şəhəri xalqı duyorlar kiKalumbbizlərdən olduğu üçünbizim şəhərimizdə təvəllüd etdiyi üçün tərəf bizimkidirispaniyalılarduyorlar kixayırKalumba gəmiləri biz verən olduğumuz üçün o tərəfə kimsənin haqqı olmaz.Osmanlı türkləri diyorlar kibiz İstanbulu fəth etməsə idikavropalılar Hindistana ayrı yollararayıb Amerika kəşfilə müvəffəq olamaz idilərSkandinovaya xalqı isə diyor kiKalumbda çoxəvvəl biz İspaniyada vəzifəsindən Amerikanın Şimal cəhətlərinə getmiş idikAncaq bu hadisəbixəbərə yaddan çıxdıLakin axirən fransızca, “Fiqaro” qəzetinin verdiyi xəbərə baxılır isətürklərin Kalumbdan öncə Amerikaya getmiş olduqları anlaşılıyor.

Bu qəzetdə oxunduğuna görə “Amerika Cümhuriyyətindən olan Meksikanın üləmilissaniyyuniMeksikanın vəsatətlərindən bəzi qəbilələri  əşirətlərin türkcə danışılıb söylədiklərini kəşf edibfövqəladə düçari heyrət olmuşlardırBunun üzərində üləmayimünşileyhəmticarət qəsdiləMeksika şəhərində iqamət etməkdə olan bir istambullu ruma müraciət edərək məsələyi həlletmək üçün özləri ilə bərabər türkcə danışan qəbilələrin xristian dininə getməsini təklif etmişlər.Rum taciri dəxi təklifi qəbul edib falları üləmanın rəfaqətində ixtiyari qədər etmiş  qəbilə əfraditərəfindən sözləri söyləmək tamamilə türkcəyə müşabe olduğunu müşahidə eyləmiş  bi azqəbilənin şivəsilə təkallümə başlayıb Kəmalisüh ulətə təatnüəfkar söyləmişlər“. Bu hadisəyəMeksikalar nəhayət məktəbə heyrət ediyorlar.

Türklər kimdir  kimlərldən ibarətdir” ünvanı məqaləmizdə zikr olunduğu vəchləBaykalcivarında orxun şəhri kənarlarında tukyuyaxud türkoğuz türklərinə dair fövqəladə kəşfiyyatmühümmədə bulunan Peterburq  Helsinqfars türkoloqlarının heyət elmiyyələrinin Meksikayadəxi bərayi şəhəriyatiCiddiyyə adamlar göndərəcəklərii ümid ediyoruzİstambulda hənuz böyləşeylərin qədrini biləcən dərəcədə hazırlıq yoxdur!…»

Çox böyük əhəmiyyəti  olan bu məqalə Amerika qitəsilə azərbaycanlıların  qədim bağlılığını sübut edir. Nazim Rizvan Peterburqlu alim Boris Lukinin “Kuba xalq poeziyası mədəniyyətinin qaynaqları” kitabını araşdıraraq  qeyd edir ki, orta əsrlər Kuba aşıqlarının antroloji qurluşları, qopuzları, geyimləri, gənc aşığın belindəki xəncər, başlarındakı çalma və papaq onların türk soy-köklü aşkarlayır. Kuba aşıqları  orta əsrlərdə “huqlar” adlandırılırdı. Onlar milli ədəbiyyatdan qidalanaraq xalq maarif və informasiyasında görkəmli rol oynamışlar. Xalq şairləri və musiqiçiləri öz biliklərini şagirdə ötürmüşlər. Çili müğənniləri və Braziliyanın el şairləri Azərbaycan aşıqları kimi sənət birliklərinə ehtiyac baxımından öz qurultaylarını çağırırlar. Peşəkar xalq müğənnilərdən bir çox salnaməçi şair və təbliğatçı şair kimi fəaliyyət göstərərək vətənlərinin istiqlalı uğrunda mübarizələrdə iştirak edirlər”.

 Bundan əlavə Afrika və Asiya, Avropa qitəsində də azərbaycanlı  nəfəsi izi görünməkdədir. Bu istiqamətdə isə ilk işlər Azərbaycanın arxeoloji qazıntıları, ərazilərini tədqiq etməklə başlanmalıdır. Xüsusilə Ordubad rayon ərazisindəki Gəmi qaya adlı dağlıq zonada və Qobustan qayalarında aşkarlanan qayaüstü rəsmlər, qədim əşyalar, alətlərini demək olar ki, dünyada tayı-bərabəri yoxdur. Azərbaycan mühacirətinin, mədəniyyətinin qədim köklərini araşdırmaq baxımından misilsiz əhəmiyyət daşıyan Gəmiqaya, Qobustan və digər arxeoloji mərkəzlərimiz Azərbaycanın qədim və zəngin tarixində xəbər verir. Azərbaycan tarixi ciddi tədqiqat işlərinə ehtiyac var. Çünki Avropa, Asiya, Afrika, Amerika  və Okeanıya kimi qitələrdə Azərbaycan tarixilə bağlılığı  ehtimal olan faktlar bu gün də qalmaqdadır. XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycan tarixini  tədqiq edən Rəşid bəy İsmayıl oğlu yazırdı:

«Asiyadan Avropaya vaqe olmuş olan mühacirlərin cərəyanları başlıca QafqazdandəxiAzərbaycandan mühür eyləşmiş olması Azərbaycan irqinin Rusiya  Avropa irqi ilə dəximünasibətlərdədirlər“.

Bütün yuxarıda deyilən sözlərini çox hissəsi elmi əsaslarla isbat olunmuşdur. Azərbaycanlıların bütün qitələrə səpələnməsi tarixi proseslərin bir və başlıca qoludur. Azərbaycanlıların mühacirət tarixinin başlanğıcı hələlik tam dürüstləşməyib. Tez-tez bu istiqamətdə aparılan işlərin müsbət nəticəsin mediada nəşr olunan məqalələrdə görmək olar. 1994-cü ildə “Səhər” qəzetində nəşr olunan bir məqalə maraq  doğurmaya bilməz.  Məqalədə qeyd edilir: «Qədim Azərbaycan ərazisindən Yunanıstana gedən ilk filosof Anaxarsis olub. O eramızdan əvvəl 539-cu ildə Afina şəhərindəki akademiyada dərs deyirmiş. Yunanlar dünyanın 7 məşhur filosofu arasında Anaxarisi birinci hesab ediblər”. Bu məşhur filosof Azərbaycan mühacirətinin nümayəndəsi kimi tarixə düşüb».

Bütün deyilənlər, yazılanlar, faktlar Azərbaycan mühacirət tarixinin qədimliyinin bariz nümunəsidir.

                                                Qobustan Azərbaycan – Altye Norveç

Azərbaycan mühacirət tarixi: Tarixin açılmayan sirləri  IV-hissə

 Azərbaycan mühacirət tarixi: Tarixin açılmayan sirləri  IV-hissə

 Azərbaycan mühacirət tarixi: Tarixin açılmayan sirləri  IV-hissə

  Azərbaycan mühacirət tarixi: Tarixin açılmayan sirləri  IV-hissə

 

 Azərbaycan mühacirət tarixi: Tarixin açılmayan sirləri  IV-hissə

 Zaur Əliyev

AMEA-nın əməkdaşı

Diaspor və Lobbi Elmi Araşdırmalar mərkəzinin sədri

Siyasi fəlsəfə doktoru

“KarabakhİNFO.com”

08.02.2013 11:30

Şərh yaz

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*