Azərbaycanca

Birinci Dünya müharibəsi illərində ermənilər Türkiyə və Azərbaycanda bir milyon nəfəri qətl ediblər

02.04.2013 | 16:58

1364907407_su11915-1919-cu illəri arasında, Birinci Dünya müharibəsi dövründə rus ordusu ilə ittifaq edən Daşnak, Hnçak və Ramgavar erməni birləşmələri Şərqi Anadolu bölgəsində; Alaca, Cinis, Ilıca, Ərzurum Mərkəzdə; Yanıkdərə, Karskapı, Ezirmikli Osman Ağa və Mürsəl Paşa evlərində, Ərzurum; Yeşilyaylada Hasankaledə, Tımarda, Xorasanda, Qars-Subatanda, Van-Zevedə, Ağrıda, Bitlisdə, Iğdır-Oba və Hakməhmməddə və Azərbaycanın müxtəlif regionlarında tam bir Türk Soyqırımı reallaşdırıblar. Bu zaman ermənilər bir milyon türkü qətl ediblər.

Döyüşlə heç əlaqələri olmayan, günahsız bir milyon türk, erməni quldurları tərəfindən yalnız türk və müsəlman olduqları üçün qətl edilib. Şərqi Anadolu bölgəsində Daşnak və Hnçak birləşmələrinin qətl etdiyi bir müsəlman-türkə aid 185 toplu məzar mövcuddur.

Bu toplu məzarların əksəriyyəti Qarsın Subatan kəndindədir. Qeyd edək ki, 1918-ci Qars vilayətində 92 Azərbaycan kəndi dağıdılmış, yandırılmış və talan edilib ki, onlardan da biri Subatan kəndidir. Müxtəlif vaxtlarda Subatandakı toplu məzarlar beynəlxalq jurnalistlərin iştirakı ilə açılıb. Bölgədə araşdırmalar aparmış arxeoloq Prof. Dr. Cevat Başaran bu qazıntılarla bağlı fikirlərini Türkiyə mediasına bildirib: “1915-1918 illəri arasında Şərqi Anadoluda meydana gələn ağrılı hadisələri gerçək istiqamətləriylə ortaya qoymaq məqsədi daşıyan toplu məzar qazıntılarından biri də Qars-Subatanda edildi. Qarsın təxminən 28 km. şərqində Türkiyə-Rusiya sərhəddindəki Ani Örən yeri yaxınlığındakı Subatan kəndində toplu məzarın açılması, “Yaxın tariximizdə Qars və Şərq Anadolu” Simpoziumunun ardından 20.6.1991 günü reallaşdırıldı. Subatan kəndindəki qazıntı işləri, hadisələri gözü ilə görən (şahidlərindən 120 yaşındakı Faranıq Öztürk ilə 95 yaşındakı Dayanacağa Öztüryün) şifahi ifadələri istiqamətində, kənddə təyin olunan dörd ayrı toplu məzar yerindən Köseoğulları məhəlləsindəki samanlıqda açılan 8×10 m.lıq qazıntıda icra edildi”.

Onun sözlərinə görə, 4×5 m.lıq dörd ayrı kvadrata ayrılan sahədə ilk işlər A-l açmasında başladıldı: “Əvvəl geniş səthdə davam etdirilən qazıntı daha sonra A-l və B-l açmalarının iç kəsişən nöqtəsində sıxlaşdırıldı. Üstdəki 40 sm. lik plomb torpağın qaldırılmasından sonra ilk skeletlərlə qarşılaşıldı. Qarışıq olaraq ələ keçən skeletlərin əksəriyyətinin 1 yaşında olan uşaqlara aid olduğu izlənildi.

A-l açmasında təxminən 80 sm. dərinlikdə ələ keçən bir skelet qrupu olduqca maraqlı bir quruluş göstərirdi. Şimal-cənub istiqamətində mövqelənən bu skeletlər bir ana və qız uşağa aid olduğu görünürdü. Qadın sağ yanı üzərinə düşmüş və sol qoluyla qucağındakı uşağa sarılmışdır. Qadının kəlləsində təyin olunan iki zərbə izi, bunların xüsusilə başlarına, ehtimal ki, balta, ya da kəsici alətlərlə vurularaq qətl edildiyini göstərirdi. İlk hərəkətdə çox təsirli olmayan balta, ikincisində kəlləni dərininə ikiyə ayırmışdır. Gərək ki, qadın və uşağı üzərindəki geyimlərlə basdırılmışdır.

A-l açmasının cənub küncündə ələ keçən bir başqa skelet qrupunun yalnız çox az bir qismi açıla bilmişdir. Buradakı ilk işlər sonrasında 12 uşaq və 3 yetkin skeleti ortaya çıxarılmışdır”.

C.Başaran bildirir ki, qazıntı əsnasında ələ keçən digər tapıntılar arasında iç geyimi və ipəkli paltar parçaları, bir kəmərə aid metal toxa, iki cüt sırğa, kiçik bir boyunbağıya aid çox sayda rəngli muncuq, metal zəncir, geyim düymələri, olduqca paslanmış bir mis sikkə və s. var idi: “Bu tapılanlar Qars muzeyində açılan Soyqırım bölməsində sərgilənməyə aparıldı. F.Öztürk və D.Öztüryün arxiv sənədləriylə dəstəklənilən ifadələrinə görə, 25 Aprel 1918-ci ildə ermənilər tərəfindən edilən qırğın bu şəkildə meydana gəlmişdir: Qars və Sarıqamışdan geri çəkilən Daşnak-erməni birləşmələri, o zamanlar türk, erməni və rumların birlikdə yaşadığı Subatan kəndinə də hücum ediblər. Hər yana təsadüfi atəş açan birləşmələr, qarşılarına çıxan kəndliləri də getdikləri yerdə amansızcasına öldürüblər.

Arxiv sənədlərindən əldə edilən fotoşəkillərə və qazıntı sonrası məlum olanlara görə başlarına baltalarla vurularaq və ya qarınlarına süngü soxularaq öldürülən qadın, uşaq, yaşlı kişi cəsədlərini küçələrdə buraxırdılar.

Sənədlərə əsasən Subatan kəndində cəmi 570 adamın qətl edildiyi ifadə edilmişdir. Erməni birləşmələrinin çəkilməsinin ardından bölgə yenidən türk əsgəri birliklərinin əlinə keçib. Küçələrdə iy verən qətl edilmiş insan cəsədləri, sağ qalanlar əsgərlər tərəfindən kəndin müəyyən nöqtələrində toplanaraq samanlıqlara (merek) doldurulublar. Dövrün qeyri-mümkünlükləri və ölü sayının çoxluğu səbəbiylə dəfn üçün bir “məzar” olaraq düşünülən samanlıqlar “dam çökdürmə” yoluyla da bu günahsız insanlara bir “toplu məzar” olub.

 

Birinci Dünya müharibəsi illərində ermənilər Türkiyə və Azərbaycanda bir milyon nəfəri qətl ediblər

 

Birinci Dünya müharibəsi illərində ermənilər Türkiyə və Azərbaycanda bir milyon nəfəri qətl ediblər

 

Birinci Dünya müharibəsi illərində ermənilər Türkiyə və Azərbaycanda bir milyon nəfəri qətl ediblər

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Fuad Hüseynzadə

 

KarabakhİNFO.com 

 

02.04.2013 16:58

Şərh yaz

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*