Türkçe

Karabağ atlarının Karabağsız başarısı

12.02.2014 | 14:53

atKarabağ atları dünyada en mehşur  at cinslerine aittir. Karabağ işgal altında olduğu için, bu at cinslerininin kaderi tüm Azerbaycan halkını ilgilendiriyor. Karabağın ikliminin Bakü’nün ve Azerbaycan’ın diğer yerlerinin ikliminden farklı olması elbette Karabağ atlarına etkisi olacaktır.

Peki uzmanlar ne düşünüyorlar? Tarım Bakanlığı Azerdamazlık Bilim-Üretim Birliği Genel Müdür evezleyicisi Xendan Recepli “KarabakhİNFO.com” uluslararası  e-dergisine röportajında Karabağ atlarının mevcut durumu ve diğer konulardan danıştı.

 

 – Karabağ atlarının gelişimi hangi döneme rastlıyor?

 

– Karabağ’da atçılığının “altın çağı” XVIII-XIX yüzyıllar kabul edilir. Cinsin en tipik örnekleri Karabağ hanları Penah Han’ın, Mehdikulu Han’ın, İbrahim Han’ın, Ceferkulu – Cavanşir Han’ın, Hurşud Banu Natevan’ın (Usmiyevlerin ) fabrikalarında yetiştirilip. Karabağ atları birçok uluslararası fuarlarda temsil olunarak başarılı yerler açtılar . Buna Han kızı Natevan (Usmiyevlere) ait Elyetmez adlı ayğırın 1867 yılında Rusya at sergisinde, aynı yıl Paris’te yapılan sergide Han lakaplı Karabağ atının yüksek ödüller almasını örnek gösterilebilir . Karabağ atlarının orijinallığını ve renginin çekiciliğini kanıtlayan ilginç bir tarihi olgu gibi, 1867 yılında Paris’te düzenlenen at fuarından sonra, bu sergide teşhir yaptırılmış ve gümüş madalyaya layık görülmüş Han lakaplı Karabağ atının renginden hayran olan Fransız kadınlarının kendi saçlarını ve şenyonlarını bu atın rengine benzeterek, açık altın – küren renkte boyatmalarını ve bunun sonradan moda halinde genişlemesini misal göstermek olur.Tamamen abartısız söylemek olur ki, eğer Doğu atlarından Arap atı dünya atçılığın “ku – kuşu” boynunu, Ahalteke atları “geyik” boynunu vermişse , Karabağ atları eşsiz ateşli altını – küren renk verip.

 

– Karabağ atlarını diğer atlardan ayıran spesifik özellikleri nelerdir ?

 

– Son 40 yılda yer alan atların % 87 -i altını – küren , %12’si küren , %1 ise altını keher ve kombine edilmiş renk örtülerine sahiptir. Altını-küren renkli atların ise 10-12 % – de cinsin eski tipleri arasında daha popüler kimliğe sahip ateşli – açık turuncu ( limon sarısı ) renge rastlamak mümkündür . Aslında XIX yüzyılda da bu renkte atların faiz oranı bundan fazla değildi … Karabağ atlarının vücut yapısı orantılı olmak üzere, anayasası kuru ve sağlam, mizaç canlı ve eklem , yönelik eğitim – terbiyeye hassas , düzgün eğitim kaymış oldukça hoş huy olurlar. Karabağ atlarının başı çok yakışıklı , kara , gözleri iri , anlamlı , kulakları orta boyutta ve biraz hareketli , boynu dik , düzgün duruşlu , memeyi derin , geniş , beli düz , ayakları kuru ve orta boyutta , tırnakları ince , fakat sağlamdır . Çoğu durumda beli uzunu koyu kemer teorik çekiyor . Hazırkı durumda Karabağ atlarının boyu ortalama erkeklerde 146-152 , dişilerde 143-146 aralığında değişiyor . Modern Karabağ atlarını nitelendirirken tanımladığım özelliklerin korunması yanı sıra , daha geniş spektrumlu orijinal özelliklerin tezahür etmesinin görüyoruz . Bu xarakteristikanı tasavvur etmek için tarafımızdan hazırlanan , cinsin damızlık kitabının 2. cildinde yer alan damızlık atların , Ağdam atçılık fapriki ile birlikte , yeni koşullarda oluşmuş özel binicilik kurumlarında toplanmış Karabağ atlarını temel gösterilebilir .

 

– Ermeni saldırısı sonucunda Karabağ işgal altındadır . Bilindiği gibi , Karabağ’ın iklimi özellikleriyle farklıdır . Muhtemelen , bu iklimdea oluşan atların diğer iklim koşullarında saklanması onlara etkisiz kalmayıp . Genellikle işgal olgusu bu cinsin gelişimine nasıl etki gösterip ?

 

– Şunu da belirtmek gerekir ki , Karabağ Savaşı sırasında Ermeni birlikleri ” Ağdam  atçılıkfabrikasının arazisine sokulan zaman , fedakar atçılar Karabağ atlarını kurtarabildiler ve atlar Berde bölgesinde , önce fabrikanın qışlağı olan arazide yerleştirildi . Doğru , bu yerlerin iklimi , özellikle toprak ve bitki örtüsü doğal yerlerinin , Ağdam  at fabrikasının , nerede ki , bir zamanlar Han ilhıları otarılırdı , bedelini vermiyor. Ve bu , elbet ki , Karabağ atlarının sonraki kaderinde kendi silinmez izini bırakmış oldu … Eksteryer yönünden anda yetiştirilen Karabağ atları , cinsin eski tiplerinde olduğu gibi , tipik dağ atlarına özgü belirtileri kendisinde saklıyorlar . Fakat belirtildiği gibi , modern Karabağ atlarının alanı hayli genişledi ve şu Azerbaycan’ın Aran Karabağ bölgesi ile birlikte , diğer bölgelerinin , özellikle Abşeron yarımadasının , Büyük ve Küçük Kafkasya’nın eteklerinde bulunan bölgelerini , Merkezi Aran bölgelerinin birbirinden keskin farklı doğal – coğrafi koşullarına uyumlu yeni nesiller yetişmekdedir . Daha ilginç nokta gibi belirtmek gerekir ki , Karabağ atları Almanya’nın , Hollanda’nın orman – kırsal , İsviçre’nin Alp düzlerinde, Fransa’nın , İngiltere’nin farklı doğal koşullarına çok iyi uyğunlaşmaqla , biyolojik – ekonomik özelliklerini , çalışma ve üreme yeteneklerini mükemmel seviyede tutuyorlar . Öyle ki , çeşitli dönemlerde , özellikle 1970-1980 yıllarında Moskova’da yapılan müzayede ile yabancı ülkelere , özellikle Avrupa devletlerine çok sayıda Karabağ atları satıldı . Almanya’da faaliyet gösteren Karabağ ve Avrasya Atları Severler Derneği koordinasyonunda çok sayıda Karabağ ve Karabağ kanlı melez atlar var . Uygun kimlik prosedürleri dikkate alınarak , bu atlar tarafımızdan hazırlanan cinsin Devlet Damızlık Kitabının 2. cildinde kayıt alınıp ve bu önlemler anda sürdürülüyor .

 

 – Bu cinslerin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması için programlar var mı?

 

– Karabağ cinsinin korunması , daha gelişmiş düzeyde gelecek kuşaklara aktarılması atçıların öne sürdükleri en önemli meselelerdendir . Cumhuriyetimizin bağımsızlık elde etmesinden sonra yeni ekonomik ortamın gereklerine uygun olarak , özel atçılık kurumlarının oluşmasını cinsin gelişiminde yeni bir aşama olarak düşünülebilir . Şu anda ülkede Ağdam atçılık tesisi ile beraber , seleksiyon birimi rolünü oynayabilecek 20’den fazla özel kuruluşlarda Karabağ atı saklanır . Onlardan Serhedçi  Atçılık Spor Kulübü’nde ,  Günay  atçılık tasarufatında , Y.Quluzadənin , N.Kərimovun , T.Məmmədovun  Atçılık çiftlikleri Karabağ atının modern fabrika atçılığının talepleri çapında yetiştirilmesini ve artırılmasını vurgulamak gerekir .

 

– Karabağ atları yarışlarda kendini nasıl gösteriyor ?

 

– Karabağ atçılığın uzak mesafelere ( 18-40 km ) yürüşlerin geçirilmesini de öncelik görevlerden kabul edilebilir . Bu yürüşlerde Karabağ atları çok iyi göstergeler sergileyerek galibiyetlere imza atıyorlar . Öyle ki , 2004 yılının Ekim ayında Almanya’da faaliyet gösteren  Karabağ ve Avrasya atları severler toplumuna ait  İzvestiya  ( İNTURİST – Toşiva ) lakaplı Karabağ atı 49 km mesafeye yapılan Avrupa üzere yarışmada bu mesafeyi 2 saat 31 dakikaya katederek 1 – sırada yer bulabildi. Bundan önce ise bu yılın haziran ayında o , 39 km mesafeyi 2 saat 45 dakikaya katederek 3. sırada . 2008 yılının Ağustos ayında Almanya’da yapılan Avrupa yarışlarında  Kartal  lakaplı Karabağ atı ( sahibi Angela Mersa ) 80 km mesafeyi 3. başa vurarak  For the best condition  ödülüne layık görüldü . Son zamanlarda daha çok rezonans doğuran ve cinsin gelişimi yolunda perspektife Hesaplanan önlemler çerçevesinde Azerbaycan’ın  Çovkan  atüstü milli oyununda Karabağ atlarından daha geniş kullanımını örnek gösterilebilir . Karabağ atlarının neşeli kameti , orta ve kompakt boyu , esnekliği , oldukça çekici ateşli altını – kürən rengi  Çovkan  , Şapka  ,  Baharbent  gibi atüstü milli oyunların bu atların üzerinde oynanılmasına zemin yarattı . Tesadüfi değil ki ,  Çovkan  oyununun tam Karabağ atı üzerinde UNESCO kültürel miras siyahsına salınmasının büyük tarihi – siyasi önemi inkar edilemez . Bununla ülkemiz Karabağ ve Karabağ atı ,  Çovkan  üzerinde  mührünü vurarak , bugün dünyada yaygın  Kralların oyunu, oyunların kralı sayılan Polo  oyununun vatanının Azerbaycan olması kendi onayını bulmuş oldu.

 

 

 

Ali Zülfüqaroğlu

 

“KarabakhİNFO.com”

12.02.2014 14:53

Yorum yaz:

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*